1) Deprem Sonrası Hasar Tespiti Nasıl Yapılır?
Deprem sonrası kültür varlıklarında ilk adım, yapının taşıyıcı sistemini, cephe bütünlüğünü, çatı-kubbe-minare bağlantılarını ve zemin etkileşimini belgelemektir. VGM uygulamalarında çift aşamalı hasar tespit çalışması (17 Şubat ve 6 Mart 2023) standart hale gelmiştir.
Hasar sınıfları genellikle hafif, orta ve ağır olarak ayrılır. Ağır hasarlı yapılarda acil destekleme (şoring), özgün elemanların mühafazası ve enkaz güvenliği önceliklidir.
2) Önceliklendirme ve Acil Müdahale
377 vakıf eserinin hasar durumuna göre önceliklendirilmesi; yapının kültürel değeri, kullanım işlevi, çökme riski ve ulaşılabilirlik kriterlerine dayanır. Acil müdahale kapsamında:
- Çöken veya tehlikeli elemanların güvenli sökümü
- Özgün taş, ahşap ve çini parçalarının envanterlenmesi
- Geçici örtü ve su yalıtımı
- Minare ve kubbe için geçici destekleme
Acil işlemler, kalıcı restorasyon projesinden önce belgelenmelidir.
3) Bilim Kurulu ve VGM Süreci
Vakıf kültür varlıklarında restorasyon kararları bilim kurulları ve koruma bölge kurulları nezaretinde yürütülür. Proje müellifi; rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerini Kültür ve Turizm Bakanlığı teknik şartnamelerine uygun hazırlar.
2026 itibarıyla 109 eserin ihyası tamamlanmış; kalan yapılarda çalışmalar belirlenen takvim çerçevesinde sürmektedir.
4) Minare, Kubbe ve Taşıyıcı Sistem Güçlendirme
Deprem hasarlı minarelerde tamamen yıkıp yeniden yapmak, özgün malzeme kaybına yol açar. Diyarbakır örneklerinde olduğu gibi özel ankraj, enjeksiyon ve lokal konsolidasyon tercih edilebilir.
Kubbe kasnağı, beden duvarı ve temel bağlantılarında statik güçlendirme; görünür müdahaleyi minimumda tutacak şekilde tasarlanmalıdır.
5) Özgün Malzeme Muhafazası
Deprem enkazından çıkarılan özgün elemanlar; numaralandırılarak mühafaza altına alınır ve restorasyon veya rekonstrüksiyon aşamasında yeniden kullanılır. Bu süreç, Habib-i Neccar Camii gibi simge yapılarda kritik önem taşır.
Malzeme envanteri olmadan yapılan müdahaleler, koruma kurulu tarafından reddedilebilir.
6) Proje Hazırlığı ve İhale Süreci
Hasar tespiti sonrası müdahale projeleri hazırlanır, yaklaşık maliyet çalışmaları yapılır ve ihale süreci başlatılır. Korunması gerekli kültür varlıkları ihaleleri, 2025 tebliği kapsamındaki parasal limitlere tabidir.
Danışmanlık hizmetlerimiz kapsamında proje dosyası hazırlığı ve ihale süreci desteği sunulmaktadır.
7) Maliyet ve Süre Planlaması
Deprem bölgesinde kültürel restorasyona yönelik kamu harcaması 7,3 milyar TL'yi aşmıştır. Özel mülkiyetteki tescilli yapılara da 2 milyar TL destek sağlanmıştır. Proje süreleri; hasar düzeyi, işçilik kapasitesi ve malzeme teminine bağlı olarak 12–36 ay arasında değişir.
8) Özel Mülkiyetteki Tescilli Yapılar
Tescilli özel yapılarda malikler; koruma kurulu onayı, uygun proje müellifi ve şantiye kontrollü uygulama yükümlülüğü altındadır. Devlet desteği başvuruları için eksiksiz proje dosyası şarttır.
Restorasyon hizmetlerimiz kapsamında deprem hasarlı yapılar için teknik değerlendirme yapılmaktadır.
9) Sonuç
Deprem sonrası tarihi yapı restorasyonu; hız değil, bilimsel doğruluk ve özgün değerin korunması üzerine kurulmalıdır. Erken hasar tespiti ve doğru proje ekibi, hem maliyeti hem de süreyi kontrol altında tutar.
Projelerimizi inceleyin veya ön değerlendirme için bize ulaşın.