Ayvansaray Kentsel Tasarım Çalışmaları

Ayvansaray bölgesi, Fener ve Balat semtleri ile birlikte ele alınan ardışık kentsel müdahaleler kapsamında değerlendirilmiş ve 1998–2005 yılları arasında yürütülen rehabilitasyon sürecinin doğrudan etki alanlarından biri olmuştur.

Bu süreçte Ayvansaray, Fener ve Balat'ı kapsayan kentsel projelerin sınırlarının çakıştırılmasıyla belirlenen çalışma alanı içinde yer almış ve bölgeye yönelik rölöve, restitüsyon ve restorasyon üretimleri bu bütüncül çerçevede ele alınmıştır.

Ayvansaray'daki kentsel doku, 19. yüzyıl yangınları sonrasında gelişmiş olan ızgara planlı yerleşim karakteriyle tanımlanmakta ve bu doku, Fener ve Balat semtlerindeki yangın sonrası dönüşmüş kentsel dokularla ölçek ve biçimlenme açısından benzerlik göstermektedir.

Bu dokusal benzerlik, Alman Mavileri olarak bilinen 1913–1914 tarihli haritalar üzerinden de izlenebilmekte ve Ayvansaray, Fener ve Balat'taki yapı-parsel-sokak ilişkilerinin ortak bir tarihsel süreçte şekillendiğini ortaya koymaktadır.

19. yüzyılın sonlarından itibaren bölgede çevresel koşulların bozulduğu, altyapının yetersiz kaldığı ve yapı stokunun fiziksel olarak zayıfladığı, Ayvansaray'ı da kapsayan alan için tespit edilen temel sorunlar arasında yer almaktadır.

1894 depremi ile birlikte Fener, Balat ve çevresinde olduğu gibi Ayvansaray'da da yapıların önemli ölçüde zarar gördüğü ve bu durumun mevcut yapı stokunun kırılganlığını artırdığı belirtilmektedir.

20. yüzyıl başında Haliç çevresinin sanayi alanı olarak planlanması, Ayvansaray dahil kıyı şeridinde çevresel kirliliğin artmasına ve yaşam koşullarının daha da kötüleşmesine neden olmuştur.

Bu fiziksel ve çevresel bozulma süreci, 1998–2005 döneminde geliştirilen rehabilitasyon yaklaşımında yapı ölçeğinde müdahaleleri zorunlu kılmış ve her bir yapı için rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanmasını gerekli hale getirmiştir.

Rehabilitasyon süreci kapsamında yapılara yönelik müdahaleler "basit onarım" ve "kapsamlı restorasyon" olarak iki teknik kategori altında tanımlanmış ve uygulamalar bu ayrım üzerinden planlanmıştır.

Hazırlanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri Koruma Kurulu onayına sunulmuş ve uygulamalar, Türkiye'deki kentsel koruma projeleri içinde örneği az görülen bir teknik hassasiyetle yürütülmüştür.

Bu kapsamda Ayvansaray'da yürütülen rölöve ve restorasyon hazırlıkları, alanın tarihsel kentsel dokusunu, yapı-parsel ilişkilerini ve özgün mimari niteliklerini belgelemeyi hedefleyen teknik bir koordinasyon süreci içerisinde ele alınmıştır.

Rölöve çalışmalarının, yangın sonrası gelişmiş ızgara dokunun korunması ve yapıların özgün plan, cephe ve kütle özelliklerinin belgelenmesi açısından temel bir araç olduğu vurgulanmaktadır.

Sonuç olarak Ayvansaray, Fener ve Balat ile birlikte yürütülen bu rehabilitasyon sürecinde, rölöve ve restorasyon projelerinin hazırlanması aşamasında teknik koordinasyon gerektiren alanlardan biri olarak değerlendirilmiş ve yapı ölçeğinde geliştirilen müdahaleler bu çerçevede ele alınmıştır.