Beşiktaş Safiye Sultanzadeler Haziresi

1. Konum ve Kentsel Bağlam

Safiye Sultanzadeler Haziresi, İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde, Sinan Paşa Mahallesi sınırları içerisinde, Akaretler yokuşunun Süleyman Seba Caddesi ve Şair Nedim Caddesi olarak ikiye ayrıldığı noktada yer almaktadır. Hazire, restore edilmiş Akaretler sıra evlerinin bulunduğu bölgede, iki yapı arasında parmaklıklarla çevrili dar bir alanda konumlanmıştır.

Kent dokusu içerisinde sınırlı bir alana sıkışmış olmasına rağmen, hazire günümüzde bakımlı bir görünüm sergilemektedir. Mezar taşları temizlenmiş, kitabeleri okunabilir hâle getirilmiş ve parmaklıkları yenilenmiştir. Bu yönüyle, İstanbul'da cami çevrelerinde sıklıkla karşılaşılan metruk hazirelerden ayrılmaktadır.

2. Hazire Kavramı

"Hazire" terimi; cami, mescit veya külliye gibi ibadet ve eğitim yapılarının bahçesinde ya da bitişiğinde yer alan, genellikle parmaklıklarla çevrili küçük mezarlık alanlarını ifade etmektedir. Bu alanlara, söz konusu yapıları inşa ettiren kişiler kıble yönünde defnedilmiş; zaman içerisinde aile fertlerinin de buraya gömülmesiyle hazireler oluşmuştur. Hazirelerde çoğunlukla bir türbe, açık sanduka veya sembolik mezar düzeni bulunmaktadır.

3. Defnedilen Kişiler

Beşiktaş Sinan Paşa Mahallesi'nde yer alan Safiye Sultanzadeler Haziresi'nde, 1645–1650 yılları arasında doğduğu tahmin edilen Sultanzade Mehmet Rezmi Bey ile birlikte ailesine mensup toplam yirmi kişi defnedilmiştir.

"Sultanzade" unvanı, Osmanlı hanedanında sultanların kız çocuklarından doğan erkek evlatlara verilen bir sıfattır. Sultanzadeler, şehzadelerden farklı olarak taht üzerinde hak iddia edememiş; eşleri ve çocukları da devlet protokolünde yer almamıştır. İlerleyen dönemlerde bu unvan, "Beyefendi" lakabıyla birlikte kullanılmaya başlanmıştır.

4. Sultanzade Mehmet Rezmi Bey'in Hayatı ve Sanatı

Sultanzade Mehmet Rezmi Bey, 17. yüzyılda yaşamış bir şair, sanatkâr ve musiki ile ilgilenen çok yönlü bir entelektüeldir. Aynı zamanda resimle de ilgilenmiş; sanat hayatını edebiyat ve estetik üretim üzerine kurmuştur. Günümüze ulaşan tek eseri olan Divanı, farklı nazım biçimlerinde yazılmış 786 şiir içermektedir.

"Rezmi" mahlası, anlamı itibarıyla savaşçı çağrışımı taşımasına rağmen, eserlerinde ince ruhlu ve duygusal bir anlatım öne çıkmaktadır. Şiirlerinde sıklıkla:

• Ailesi,
• Yaşadığı çevre ve köşk,
• Aşk ve sevgi temaları

işlenmiştir.

Dil kullanımı açısından, Arapça ve Farsça ağırlıklı klasik üslup yerine, Türkçe kelimeler ve dönemin halk deyimleri tercih edilmiştir. Bu yönüyle, şiirleri dönemin gündelik hayatına daha yakın bir anlatım sunmaktadır.

5. Şiir Anlayışı ve Edebi Amaç

Sultanzade Mehmet Rezmi Bey, şiir yazmadaki temel amacını, okuyanların kendisi için dua edeceği kalıcı bir eser bırakmak olarak ifade etmektedir. Bu yaklaşım, şiirlerinde ahlaki ve manevi bir kaygının bulunduğunu göstermektedir. Divanında yer alan beyitlerde, şiirin insanları hayra ve duaya yönelten bir araç olduğu vurgulanmaktadır.

6. Kültürel ve Mekânsal Değer

Safiye Sultanzadeler Haziresi, yalnızca bir mezarlık alanı değil; 17. yüzyıl Osmanlı entelektüel hayatının, edebi üretimin ve saray çevresiyle ilişkili bir ailenin izlerini taşıyan önemli bir kültürel miras alanıdır. Konumu itibarıyla, yakın çevresindeki Şairler Sofası Parkı ile birlikte değerlendirildiğinde, bölge edebiyat ve sanat belleği açısından bütüncül bir karakter sergilemektedir.

7. Değerlendirme

Safiye Sultanzadeler Haziresi, sınırlı fiziksel ölçeğine rağmen, barındırdığı tarihsel, edebi ve kültürel değerler açısından İstanbul'un önemli hazirelerinden biridir. Günümüze ulaşan mezar taşları, kitabeleri ve düzenli bakımı sayesinde, Osmanlı dönemi sivil mezar mimarisi ve hanedan dışı elit zümrenin sosyal yapısı hakkında önemli veriler sunmaktadır. Kent içindeki konumu ve korunmuş durumu ile, tarihî sürekliliği günümüze taşıyan nitelikli bir kültür varlığıdır.