Kemerburgaz Uzun Kemer Restorasyon Uygulaması (2019-2021)

İstanbul’un Eyüp Sultan ilçesi sınırlarında, Kemerburgaz ormanlığının kuzeyinde ve Göktürk girişinde konumlanan Uzun Kemer, Kağıthane Deresi üzerinde yer alan ve Osmanlı su mimarisinin en anıtsal örneklerinden biri olarak kabul edilen bir mühendislik yapısıdır. Mimar Sinan tarafından, Roma dönemine ait temeller üzerine inşa edilen kemer, Türkiye’de günümüze ulaşmış en uzun su kemeri olma özelliğini taşımaktadır.

1554-1564 yılları arasında inşa edilen yapı, 1567 yılında meydana gelen büyük sel ve fırtına sonucunda ciddi hasar görmüş; bu durum kemerin tarihsel süreç içinde çeşitli onarım ve müdahaleler geçirmesine neden olmuştur. İki katlı olarak tasarlanan Uzun Kemer, yaklaşık 710 metre uzunluğa ve 26 metre yüksekliğe sahiptir. Alt katta 47, üst katta 50 olmak üzere toplam 97 kemerden oluşan yapı sisteminde, üst kot kemer açıklıkları alt kata göre daha kısa tutulmuştur. Bu oranlama, hem statik dengeyi güçlendiren hem de su iletim sisteminin sürekliliğini sağlayan bilinçli bir mühendislik tercihidir.

Kemerin ayaklarından birinde yer alan Allah yazısı, yapının manevi ve simgesel boyutunu vurgularken; diğer ayakta bulunan ve günümüzde defineciler tarafından tahrip edilmiş olan madalyon, yapının maruz kaldığı insan kaynaklı zararların somut bir göstergesidir.

Uzun Kemer Restorasyonu Uygulaması kapsamında; yapının özgün mimari kimliğinin korunması, taşıyıcı sisteminin güçlendirilmesi ve malzeme bütünlüğünün sağlanması temel hedef olarak ele alınmıştır. Müdahalelerde, tarihi yapının strüktürel karakterine ve özgün malzeme dokusuna saygılı, bilimsel restorasyon ilkeleri doğrultusunda bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu sayede Uzun Kemer, yalnızca fiziksel olarak korunmakla kalmayıp, İstanbul’un su yapıları mirası içerisindeki seçkin konumunu geleceğe taşıyacak şekilde yeniden işlevsel ve okunabilir hale getirilmiştir.

Kemerburgaz Uzun Kemer Restorasyonu, Osmanlı su mimarisinin en önemli simgelerinden birinin korunarak yaşatılmasını hedefleyen, kültürel miras bilinci yüksek, nitelikli bir uygulama örneği olarak öne çıkmaktadır.