Şahsuvar Bey Camii

1. Yapının Kimliği ve Konumu

Şahsuvar Bey Camii, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Galata semti sınırları içinde, Bereketzade Mahallesi'nde Büyük Hendek Caddesi ile Lakerdacı Sokak'ın kesiştiği köşede yer alan tarihî bir ibadet yapısıdır. Cami, Fatih Sultan Mehmed döneminde denizcilerinden Şahsuvar Mehmed Bey tarafından 15. yüzyılda vakfedilmiştir. Yapının mimarı bilinmemektedir.

Galata'nın çok katmanlı kentsel dokusu içinde, Neve Şalom Sinagogu ile aynı sokak hattında konumlanan cami; farklı inanç ve kültürlerin yan yana yaşadığı mahalle ölçeğinin önemli bir parçasıdır. Tarihî haritalarda yapının bulunduğu alanın Galata surlarına yakın, hendek hattının iç kısmında şekillendiği düşünülmektedir.

2. Tarihsel Süreç

Şahsuvar Bey Camii, yüzyıllar boyunca çeşitli onarım ve dönüşümler geçirmiştir. 19. yüzyılda betonarme ekler ve arabesk üslupla yapılan müdahalelerle özgün mimari karakter büyük ölçüde zayıflamıştır. 1930'larda harap duruma gelen yapı, 1954 yılında mahalle sakinlerinin katkılarıyla yeniden ibadete açılacak düzeye getirilmiştir.

2003 yılında Neve Şalom Sinagogu'na yönelik bombalı saldırıda cami de hasar görmüş; ardından kısmi onarımlar yapılmıştır. 2014'te Vakıflar 2. Bölge Müdürlüğü tarafından restorasyonu Hb Restorasyon firmasına yaptırılmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün 2014–2016 yılları arasında yürüttüğü kapsamlı restorasyon kapsamında harap çatı sökülerek orijinaline uygun makaslı ahşap çatı yapılmış; orijinaline aykırı betonarme parçalar uzaklaştırılmış, ahşap döşeme ve merdivenler yenilenmiş, minare kısmen sökülerek yeniden inşa edilmiştir. Restorasyon sonrasında cami yeniden ibadete açılmıştır.

3. Mimari Özellikler

Günümüzdeki cami, kubbesiz ve kiremit çatılı bir yapıdır. Cephede kesme taş ve tuğla örgülü duvarlar; sivri kemerli ve eyvan biçimli pencereler; giriş üzerinde cami adını ve vakıf tarihini belirten kitabe bulunmaktadır. İbadet mekânında dışa taşkın alçı mihrap, ahşap tavan, minber ve kürsü yer alır.

Giriş kapısının solunda, tuğla gövdeli ve tek şerefeli minare bulunmaktadır. Minare kaidesi kesme taş ve tuğla ile örülmüştür. Yapı, dar sokak dokusu ve komşu yapılarla birlikte Galata'nın tarihî mahalle siluetinin parçası olarak okunmaktadır.

4. Koruma Projesi Çalışması

Bike Mimarlık olarak Beyoğlu'ndaki Şahsuvar Bey Camii için Vakıflar Bölge Müdürlüğü'ne sunulmak üzere rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmıştır. Çalışma; yapının mevcut durumunun belgelenmesi, tarihsel gelişiminin mimari veriler üzerinden okunması ve koruma esaslarına uygun müdahale kararlarının üretilmesini kapsamaktadır.

Rölöve aşamasında planlar, kesitler, cephe çizimleri ve vaziyet planı hazırlanmış; taşıyıcı sistem, kat organizasyonu, minare ve cephe düzeni mevcut hâliyle belgelenmiştir. Restitüsyon çalışmalarında arşiv belgeleri, tarihî haritalar ve mevcut izler doğrultusunda yapının geçmiş mimari durumuna ilişkin öneriler geliştirilmiştir. Restorasyon projesinde ise rölöve ve restitüsyon verileri esas alınarak onarım, sağlamlaştırma ve iyileştirme kararları proje paftalarına aktarılmıştır.

5. Değerlendirme

Şahsuvar Bey Camii, erken Osmanlı döneminden günümüze uzanan sürekliliği Galata'nın çok kültürlü kentsel bağlamıyla birleştiren önemli bir kültürel miras yapısıdır. Son dönem restorasyonlarıyla yapısal bütünlüğü ve ahşap dokusu güçlendirilmiş; hazırlanan koruma projeleri ise yapının bilimsel belgelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından temel bir referans oluşturmaktadır.