Sinanpaşa Camii Haziresi

1. Konum ve Kentsel Yerleşim

Sinanpaşa Haziresi, İstanbul Tarihi Yarımada'da, Divanyolu (Yeniçeriler Caddesi) üzerinde, Bileyiciler Sokağı ve Kürükçüler Sokağı arasında konumlanan Koca Sinan Paşa Külliyesi bünyesinde yer almaktadır. Bölge, Divanyolu aksı boyunca sıralanan külliyelerin yoğunlaştığı bir kentsel doku içerisinde bulunmakta; yol genişletmeleri ve ulaşım düzenlemeleri nedeniyle bazı külliyeler günümüzde iki parçalı bir yerleşim sergilemektedir.

Hazire, külliyenin medrese ve türbe yapıları ile birlikte yüksek ihata duvarları içerisinde konumlanmış olup, Divanyolu cephesinde mimari bütünlüğü koruyacak biçimde düzenlenmiştir.

2. Külliyenin Tarihçesi

Koca Sinan Paşa Külliyesi, banisi Vezîriâzam Koca Sinan Paşa tarafından, Mimar Sinan'ın öğrencisi ve saray mimarı Dâvud Ağa'ya 1592–1593 yıllarında yaptırılmıştır. Sebilin kitâbesine göre külliye H.1002 / M.1594 yılında tamamlanmıştır. Yapı topluluğu, Osmanlı klasik dönem mimarisinin seçkin örnekleri arasında yer almaktadır.

3. Külliye Bileşenleri

Külliye;

• Medrese,
• Türbe,
• Sebil,
• Hazire

birimlerinden oluşmaktadır.

Kesme taştan inşa edilen yapılar, dövme demir şebekeli pencerelere sahip yüksek bir ihata duvarı ile çevrelenmiştir. İhata duvarının Divanyolu ile Bileyiciler Sokağı'nın kesiştiği köşesine sebil yerleştirilmiştir. Avluya, ana caddeye açılan basık kemerli cümle kapısı ile girilmektedir.

4. Medrese Yapısı

Medrese, dikdörtgen planlı bir iç avlu etrafında düzenlenmiştir. Yapı, bir dershane ve buna asimetrik biçimde yerleştirilmiş on altı hücreden oluşmaktadır.

• Dershane kare planlı olup, sekizgen kasnaklı tromplu kubbe ile örtülüdür.
• Kubbe, bir paye ve iki sütunun taşıdığı kemerlerle desteklenmektedir.
• Güney cephesindeki revak, iki yanda kubbe ve ortada tonoz ile örtülmüştür.
• Hücreler kubbeli olup, biri avluya, ikisi dış mekâna açılan pencerelere sahiptir.
• Avlu cephesinde, baklavalı başlıklara sahip sütunların taşıdığı revak sistemi ve avlu ortasında sekiz sütunçeli bir şadırvan yer almaktadır.

5. Türbe

Külliyenin en anıtsal birimi olan Koca Sinan Paşa Türbesi, on altıgen planlı, basık kubbeli ve giriş cephesi sundurmalı bir yapıdır. Sundurma, zarif sütunçelere oturan kemerlerle taşınmaktadır.

Cephelerde:

• Alt sırada sivri kemerli dikdörtgen pencereler,
• Üst sırada kırmızı-beyaz almaşık taşlı yuvarlak kemerli pencereler

yer almaktadır.

Kubbe eteğinde mukarnaslı kuşak ve bunun üzerinde palmet dizili bir friz bulunmaktadır. Türbe içerisinde iki mermer lahit ve üç ahşap sanduka yer almakta olup, iç mekân süsleme açısından yalın bir anlayış sergilemektedir. Türbe günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığı sorumluluğundadır.

6. Hazire

Türbe çevresi ile medrese ve ihata duvarı arasında kalan bahçe alanı, 18. yüzyılda hazire haline getirilmiştir. Hazirede çok sayıda kabir bulunmaktadır. Divanyolu cephesinde yer alan hazire pencereleri, yüksek oranlı ve estetik bir tasarıma sahiptir. Bazı pencerelerin üzerinde tek sıra kitâbeler yer almaktadır. Hazire, külliye bütünlüğü içinde tarihsel sürekliliği yansıtan önemli bir unsurdur.

7. Sebil

Sebil, sekizgen planlı olup mermer bir kaide üzerinde yükselmektedir. Mukarnaslı başlıklara sahip gömme sütunların taşıdığı sivri kemerlerle biçimlenmiştir.

• Caddeye bakan beş adet su verme açıklığı bulunmaktadır.
• Açıklıklar dökme demir petek biçimli şebekelerle donatılmıştır.
• Mermer alınlıklar ajurlu olarak işlenmiştir.
• Sütun başlıkları arasında sülüs hatla yazılmış on altı mısralık manzum kitâbe yer almaktadır.

Sebilin basık çatısı ve külliyenin tüm kubbeleri kurşun kaplıdır. Günümüzde sebil, kitap satış noktası olarak kullanılmaktadır.

8. Kullanım ve Onarımlar

Külliye, 1865 Hocapaşa Yangını'nda zarar görmüş ve sonrasında onarılmıştır. 1973–1974 yıllarında ise sistemli bir restorasyon sürecinden geçirilmiştir. Medrese yapısı günümüzde sivil toplum kuruluşları tarafından kullanılmaktadır.

9. Değerlendirme

Sinanpaşa Haziresi, Koca Sinan Paşa Külliyesi'nin ayrılmaz bir parçası olarak, Osmanlı klasik dönem mimarisi, kent içi hazire geleneği ve Divanyolu üzerindeki külliye düzeni hakkında önemli veriler sunmaktadır. Türbe, medrese ve sebil ile kurduğu mekânsal ilişki sayesinde, yalnızca bir defin alanı değil; tarihsel, mimari ve kentsel belleğin sürekliliğini sağlayan nitelikli bir kültür varlığı niteliği taşımaktadır.